آخرین اخبار



کد مطلب: 27755
تاریخ انتشار: د, 1398/02/02 - 12:43
مشارکت مردم در امور اطلاعاتی به عنوان تابعی از وضعیت ارتباط اطلاعات و مردم در قالب پنج رویکرد اجبار و ترس، فایده گرایی، عقیدتی( مبتنی بر ملی گرایی و یا ایدئولوژی)، و مسئولیت شهروندی قابل تبیین است.

به گزارش ارس تبار،رویدادها و یافته های تاریخی نشان می دهند که قاعده کلی حاکم بر رابطه اطلاعات و افکارعمومی، در اکثر ادوار تاریخ مدرن اجتناب ناپذیر بوده است.دستگاه های اطلاعاتی و به طور عینی کارکنان آنها برای پنهان ماندن هویت شغلی از مردم کناره گرفته اند و  مردم نیز برای در امان ماندن از ابزارها و کارکردهای کنترلی از اطلاعات اجتناب کرده اند. این قاعده کلی به طور همزمان با یک آنتی تز نیز مواجه بوده است؛ از یک طرف افسران اطلاعاتی برای آنکه اشرافیت اطلاعاتی را محقق کنند مجبور به ارتباط گرفتن با عامه بوده اند و از سوی دیگر بخشی از افکارعمومی نیز برای تامین منافع خود سودای کسب حمایت این دستگاه های قدرتمند را در پرتو رابطه با آنها در سر پرورانده اند. این وضعیت تناقض نما در تمام طول دو سده گذشته ادامه داشته است و دو طرف به ندرت با حسن نیت و خیرخواهی مداوم به یکدیگر نگریسته اند. البته معدود استثناهایی بر این قاعده وجود داشته است که مصادیق نظام مند آن در مردم سالاری های جاافتاده مشاهده می شود و نمونه های مقطعی آن در کشورهایی که با موج ملی گرایی یا  دفاع از میهن در برابر بیگانه مواجه بوده اند.

با این حال از دهه پایانی قرن بیستم، اوصاف این ارتباط شروع به دگرگونی کرده است. از یک طرف، مردم دریافته اند که تداوم و تحکیم مردم سالاری بدون وجود نهادهای کنترلی ومراقبتی توانمند برای دفاع از مردم سالاری در برابر خطرات، ممکن نیست و از سوی دیگر مردمی نبودن این دستگاه ها خود تهدیدی علیه مردم سالاری است. بدین ترتیب اندک اندک از اواخر قرن بیستم کارآمدی و  قانونمند بودن این نهادها تبدیل به یکی از خواسته های افکارعمومی شده است. این تغییر نگرش عمومی به دستگاه اطلاعاتی در عمل منجر به ظهور دستگاه های اطلاعاتی مردم سالار و نظارت پذیر گشته است که به نوعی رابطه مردم و اطلاعات را براساس نقش مردم یا نمایندگان آنها در نظارت بر چگونگی کاربست قدرت کنترلی، تعریف می نماید.

افسران اطلاعاتی نیز با پایان قرن بیستم متوجه تغییر و تحول بنیادین در محیط امنیتی ملی و جهانی شدند که در آن تهدیدات امنیتی و اطلاعاتی پیچیده، غیرخطی، سیال و سریع بوده و به دلیل وقوع در محیط های شهری از قابلیت پنهان شدگی فوق العاده برخوردار گشته اند. ویژگی های تهدیدات نوین، در کمتر از یک دهه نشان داد که شناسایی وکنترل آنها بدون ارتباط موثر با مردم ممکن نیست. چرا که تهدیدات نه در مرزها یا خارج از شهر ها که محیط هایی کمتر عمومی اند، بلکه در دل شهرها و جوامع واقع می شوند. این ویژگی به نوبه خود منجر به دشواری شناسایی کنش گران تهدیدزا می شود، زیرا محیط شهری این امکان را می دهد که مهاجمان با مردم عادی درهم تنیده و در میان آنها پنهان شوند. در واقع مهاجمان در محیط امنیتی جدید از مردم به مثابه پوشش سود می گیرند و با درهم آمیختن با آنها، دستگاه های اطلاعاتی را از شناسایی وکنترل اقدامات آنان باز می دارند. در چنین شرایطی تنها و تنها هشیاری و مشارکت مردم با دستگاه اطلاعاتی امکان شناسایی سوژه ها و مهاجمان را فراهم می آورد. لزوم مشارکت مردم در شناسایی و کنترل مهاجمان، به نوبه خود منجر به تغییر رویکرد در نهادهای اطلاعاتی نسبت به مردم شده است. هم اکنون مردم از یک طرف منبع تصویرسازی از دستگاه اطلاعاتی در جامعه اند و از طرف دیگر عاملی برای موفقیت آن در انجام ماموریت های کنترلی و مراقبتی به شمار می آیند.

بنابراین می توان گفت که اکنون هم مردم به دنبال رابطه با اطلاعات اند تا از کارآمدی و قانونمندی آن اطمینان یابند و هم اطلاعات به دنبال چهره ای مردمی است تا از پشتوانه مردمی برای موفقیت در ماموریت های کنترلی و مراقبتی اش بهره برداری نماید. شاید بتوان گفت که تغییر پیش گفته در ارتباط میان اطلاعات و مردم برای نخستین بار در ایران اتفاق افتاده است. پس از پیروزی انقلاب در پایان دهه هفتاد میلادی، نخبگان جمهوری اسلامی ایران ابتدا به دلیل اقدامات غیرقانونی سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک)، اقدام به تاسیس یک دستگاه اطلاعاتی تحت نظارت مردم (وزارت اطلاعات) نمودند. از سوی دیگر مقابله با ضدانقلاب و حوادث تروریستی دهه60 نشان داد که دستگاه های اطلاعاتی ایران بدون مشارکت مردم امکان شناسایی و کنترل سوژه های تهدید زایی که خود را در زیر پوست مردم پنهان می کنند را ندارند. بنابراین از همان ابتدای انقلاب نهادهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی دریافتند که مشارکت مردمی و پشتوانه اعتماد عمومی متغیری حیاتی در کارآمدی اطلاعاتی است.

علیرغم این رویکرد مردمی به اطلاعات، که در نظر کارشناسان و نظریه پردازان اطلاعاتی کشور یکی از شاخصه های رویکرد ایرانی به اطلاعات به شمار می رود، تاکنون اقدام علمی برای مفهوم پردازی آن و تولید ادبیات بومی درباره آن صورت نگرفته بود. این درحالی است که روند تدوین تجارب اطلاعاتی مدیران و کارشناسان اطلاعاتی کشور طی دهه اخیر نیز نشان می داد که مشارکت مردم در امور اطلاعاتی موثرترین عامل توانایی دستگاه های اطلاعاتی است و تقویت فرهنگ مشارکت مردمی در امور اطلاعاتی باید یکی از سیاست های وزارت اطلاعات باشد. نخستین همایش ملی اطلاعات و مردم برآمده از این یافته های تجربی است. در واقع ایده اطلاعات مردمی یک سیاست کلی در دستگاه های اطلاعاتی جمهوری اسلامی ایران است که هدف اصلی آن گفتمان سازی درخصوص مشارکت مردمی در امور اطلاعاتی از یک سو و  تبیین و تعمیق اندیشه اطلاعات مردمی در نهادهای اطلاعاتی کشور است.

مشارکت مردم در امور اطلاعاتی به عنوان تابعی از وضعیت ارتباط اطلاعات و مردم در قالب پنج رویکرد اجبار و ترس، فایده گرایی، عقیدتی( مبتنی بر ملی گرایی و یا ایدئولوژی)، و مسئولیت شهروندی قابل تبیین است. در واقع انتظار و برداشت مردم از ارتباط با اطلاعات و نحوه نگرش افسران و مدیران اطلاعاتی نسبت به رابطه مردم با اطلاعات، در قالب یک یا مجموعه ای از این رویکردهای پنج گانه قابل تفسیر است. یافته های تجربی وزارت اطلاعات نشان می دهد که مشارکت مبتنی بر باور عقیدتی و مسئولیت پذیری شهروندی کارآمدترین رویکرد در جلب مشارکت معنادار مردم در امور اطلاعاتی است. در این رویکردها از یک سو مدیران اطلاعاتی خود را موظف به ارتباط با مردم و خدمت به آنان می دانند و از سوی دیگر افکارعمومی نیز مشارکت در امور اطلاعاتی را بخشی از تعهد ملی و مسئولیت شهروندی خود تلقی می نمایند. بی تردید تحکیم این دو رویکرد در دستگاه های اطلاعاتی و افکار عمومی، محصول یک فرایند میان مدت است که همایش اطلاعات و مردم تلاش می کند گام آغازین این روند باشد اگر چه خود این همایش را باید محصول تجربیات موجود سال های گذشته و در ادامه آنها به شمار آورد.

دبیرخانه همایش ملی اطلاعات ومردم

انتهای پیام/