آخرین اخبار



کد مطلب: 8865
تاریخ انتشار: چ, 1392/09/27 - 12:14
مراسم یلدا در اردبیل؛
از"چیلله گئجه سی" تا "قاری ننه"
ارس تبار:ˈچیلله گئجه سیˈ يا همان شب یلدا آغاز چله نشینی ها در آذربایجان است که تا پایان سال ادامه پیدا می کند و با مراسم مختلفی همراه است.

به گزارش ارس تبار،یکی از ایام باستانی که درحقیقت به نوعی سنت و زبان مشترک ایرانیان در ایجاد همبستگی های خانوادگی بوده، ˈچیلله گئجه سیˈ (شب یلدا) است که اعضای خانواده های ایرانی با خوردن هندوانه شب یلدا به بیان خاطره ها می پرداختند.

 

اگر چه این روزها جشن شب چله، در شهرهای استان اردبيل، تاحدودی رنگ و بوی باستانی و سادگی خود را از دست داده، اما در برخی از روستاها و شهرهای اين استان، از جمله شهرستان پارس آباد رسم شب چله، به همان صفا و شیرینی گذشته باقی است.

 

در آخرین روزهای پاییزی و چند شب مانده به شب چله، بازار پارس آباد مغان رونق خاصی پیدا می کند و خانواده ها برای این شب هندوانه، تخمه، و انار و شیرینی می خرند و با جمع شدن در منزل ریش سفید خانواده با شوخی ها و عبارت های خنده آمیز، کام یکدیگر را شیرین می کنند.

 

از سوی دیگر تازه عروس و داماد ها هم خرید شب چله برای یکدیگر می کنند و از این روست که بازار میوه و خشکبار ، پوشاک و طلا فروشی ها در این شب ها داغ است.

 

از جمله سنت‌های کهن این شب بردن «خنچه» برای نوعروسان است، در اين شهرستان رسم است که وقتی دختری به عنوان عروس یک خانواده انتخاب می‌شود، اگر زمان نامزدی آنها همزمان با شب یلدا باشد، برای او  پیشکشی از میوه‌ها و شیرینی‌های مختلف با عنوان «خنچه» می‌برند.

 

«خنچه» عروس شامل انواع میوه‌های فصل از قبیل انار، هندوانه، پرتغال، سيب، شیرینی، آیینه ، انگشترها و پارچه‌های اهدایی از طرف خانواده داماد است که بر سینی‌های بزرگی با عنوان «طبق» گذاشته شده و پارچه قرمز رنگی با عنوان «دوآق» بر روی آن کشیده می‌شود و غروب شب یلدا به خانه عروس برده می‌شود.

 

خرید هندوانه برای شب چله شاید یکی از رسوماتی است که از دیر باز تا کنون بدون تغییر باقی مانده است. از همین روست که می‌توان در میان خونچه‌های خانواده داماد برای خانواده عروس هنوز آن را مشاهده کرد.

 

برخی از خانواده‌ها بر اين باور هستند که خوردن هندوانه در اين شب موجب می‌شود، آنها از سوز و سرمای زمستان در امان باشند. و برخی هم بر اين عقيده دارند وقتی هندوانه شب یلدا توسط ریش سفید جمع برش زده می‌شود دعای خیر و رفع بلا برای حاضران خوانده می‌شود.

 

شب یلدا در آذربایجان بە واسطه افسانه‌هایی کە در مورد برادران چیلله وجود دارد و این شب کە طولانی‌ترین شب سال است، مطلع چیلله‌ی بزرگ محسوب می‌شود.

 

در افسانه های کهن آذربایجان، دو چیلله وجود دارد کە چیلله‌ی بزرگ همزمان با شب یلدا آغاز می‌شود و چهل روز طول می کشد. مطابق افسانه‌های کهن، پیرزنی کە در فولکلور آذربایجان "قاری ننه" (مادربزرگ پیر) خوانده می‌شود، دو پسر دارد کە نام یکی "بؤیوک چیلله" یا چلله‌ی بزرگ است و پسر کوچکتر، نام "بالا چیلله" را بر خود دارد و عمرش بیست روز است. از ابتدای شب یلدا چیلله‌ی بزرگ آغاز می‌شود. در روزهای پایانی چیلله‌ی بزرگ، برادر کوچکتر کە مغرور است، نزد برادر بزرگتر می‌آید و می‌گوید: در این مدت چه کرده‌ای؟

 

چیلله بزرگ می‌گوید: دستان زنان را در داخل کوزه های آب منجمد کردم.

 

برادر کوچکتر می‌گوید: تو کە کاری نکرده ای! ببین من چه می‌کنم! کاری می‌کنم کە نوزادان در گهواره‌هایشان یخ بزنند.

 

برادر بزرگتر بە طعنه بە او می‌گوید: "عُمرون آزدی، دالین یازدی"! (عمرت کوتاه است و بە دنبالت بهار می‌آید)

 

چیلله‌ی کوچک در طول فرمانروایی خود، سرما را در تمام سرزمین‌ها حکمفرما می‌کند و در یکی از همین روزها، در یکی کوههای قلمرو خود بە دست برف اسیر می‌شود. خبر بە قاری ننه می‌رسد و او براي آزادی فرزندش از زندان برف، بە کوه رفته و با سیخی کە روی آتش داغ و بە نبرد برف رفته و در نهایت، برفها را آب می کند. چیلله‌ی کوچک بعد از آزادی متوجه می‌شود کە در آن روز زمستان تمام شده و “بایرام آیی” یا همان اسفندماه آغاز شده است.

 

از همان روزی کە قاری ننه روی آتش سیخ داغ کرده، بە مدت یک ماه هر شب چهارشنبه آتشی روشن می‌شود کە ارث قاری ننه می‌باشد و هر یک نامی دارد. این اسامی بە ترتیب؛ "یالانچی چارشنبه" (چهارشنبه‌ی دروغگو)، "کوله چارشنبه" (چهارشنبه‌ی قدکوتاه)، "خبرچی چارشنبه" (چهارشنبه خبرآور) و آخرین چهارشنبه سال کە همان چهارشنبه سوری معروف است، "دوغروچو چارشنبه" (چهارشنبه راستگو) نام دارد کە اطمینان از آغاز بهار می‌دهد.

 

در زمان‌های قدیم، خانواده‌های آذربایجانی بە رسم احترام، در این شب طولانی بە ملاقات بزرگ خانواده می‌رفتند. بزرگ خانواده نیز با فراهم کردن "چیلله یئمک‌لری" (خوراکی‌های مخصوص چیلله)، آنها را داخل یک سینی مسی(مجمعی) می‌چید و روی کرسی قرار می‌داد. آتش زیر کرسی در ابتدای شب روشن می‌شد و اشخاص خانواده دور آن نشسته، شادی و سرور می‌کردند.

 

گرچه از آن شب نشینی و چله های آخر سال این روزها دیگر چیزی نمانده اما همچنان برخی از مراسم و سنت های شب یلدا در پارس آباد و اصلاندوز مغان همچنان پا برجاست و در این شب تمام خانواده ها در کنار بزرگترها جمع شده و شب بلند سال را به خوشی و شادی می گذرانند.

قــــاری‌ننه گئجـه نــاغیل دئینـــده

کولک قالخوب قاپ باجانی دؤینده

من قــاییدوب بیرده اوشــاق اولیدیم

بیر گول آچوب اوندان سونرا سولایدیم

گزارش از: مرتضي بري

منبع : پايگاه خبري آران مغان

 

اخبار شهرستان را اینجا ببینید

ارسال نظر